مخراجکاری(گوهرنشان یامرصعکاری) چیست؟
هنر نشاندن سنگ بر پایه فلزات گرانبها را هنر مخراجکاری میگویند. وقتی جواهرساز پایه زیورآلات را میسازد، پایه جواهر را به مخراجکار میسپارد تا با هنر ظریف ودقیق خود، سنگها را در جایگاه مناسب خود بنشاند و به زیورآلات هویت و زیبایی خاصی میبخشد. باید خاطر نشان کرد که مخراجکاری تنها بخشی از مراحل طراحی، ساخت و تولید طلا و جواهر است که فقط به وسیله نیروی انسانی انجام میگیرد.
نکات مهم و کلیدی در مخراجکاری
- ظرافت و دقت: یکی از حساسترین ومهمترین مراحل ساخت جواهر است که به مهارت مخراجکار بستگی دارد.
- عدم استفاده از چسب: به دلیل آسیبپذیری در برابر مواد شیمیایی و ضربه، نباید از چسب استفاده شود؛ بلکه با مهارت تنظیم پایههای فلزی، سنگ محکم در جای خود مینشیند.
- کاربرد گسترده: علاوه بر طلاو جواهر، روی اشیا زینتی و ظروف عتیقه و پوشاک سلطنتی نیز انجام میشود.
در هنرهای امروزی (هنرهای تلفیقی)، این هنر درکنار فلزات دیگر لباس، مبلمان، چوب، فرش، رزین، سفال و اکسسوری ظاهری(کلاه، عینک، کمربند…)بسیار دیده میشود. - زیباییوجلوه: نحوه قرار سنگ، تاثیر زیادی به زیبایی نهایی جواهر دارد. به عبارتی مخراجکاری امضا و ثبت و اتمام یک اثر هنری را برعهده دارد.
- استحکام: نصب صحیح، دوام و مقاومت نگین را تضمین میکند.
- ارزش: مهارت مخراجکار، ارزشنهایی محصول را بالا میبرد.
انواع سبک مخراج
۱. سبک چنگی
نصب نگین بر روی پایهها به وسیله چند چنگ. چنگها به واسطه ظاهر و کاربردشان به انواع مختلف تقسیم میشوند:
- چنگ مشترک و چپ و راست
- چنگ برای سنگهای با تخمه درشت
- بارگذاری سنگ با مته موردنظر
- نبشی: استفاده از تسمه برای سنگهایی که فضای مناسب برای چنگ (مفتول) ندارند.
- بیشتر در سنگهایی استفاده میشود که کنج یا گوشه دارد مثل پرنس، قلب، اشک
۲. سبک دورکوب (دیواره سنگ)
سنگ به وسیله دیواره فلزی موردنظر با استفاده از مته گاه میخورد و سنگ مورد نظر جایگزاری میشود، سپس با استفاده از قلم خوشه و ماردلا کوبیده شده و دیواره به سنگ نزدیک شده و سفت میشود.
۳. سبک کاسهای (توجایی)
مخراجکار باید سنگها را طوری روی فلز نصب کند که هیچ آثاری از نحوه نصب نگین دیده نشود. از ابزاری با نام فیسقول به دور دیواره سنگ کشیده میشود و پلیسه ایجاد شده باعث سفت شدن سنگ میشود.
۴. سبک ریلی
یکی از جذابترین و پرکاربردترین روشهای مخراجکاری میباشد. در این روش سنگ جواهر بین دو دیواره فلزی که شکل ریل دارند نصب میشود. در این روش مهندس گوهرنشان با استفاده از ابزارهای مخصوص دو شیار قرینه در هر دو دیوار ایجاد میکند. پس نگینها را داخل آنها قرار داده و در نهایت دیوارههای ریل را به سمت سنگهای جایگذاری شده سفت میکند.
۵. سبک جوشیده
دراین روش، گروهی از سنگهای گرد با سایزهای کوچک به صورت دستهجمعی در کنار هم قرار میگیرند. بهطوریکه دور هرسنگ شش سنگ دیگر قرار میگیرد (اصطلاحا به صورت سنگ فرش). بهتر است که دراین روش از سنگ های همسایز استفاده شود.
۶. سبک پایه جواهر
این سبک تخصصی بوده و نیاز به مهارت بالا در متهزنی و جایگذاری سنگ دارد. با کمترین و نازکترین چنگها، حساسترین و گرانبها ترین سنگها نصب میشوند.
۷. چنگ از خود
در این روش، در حین طراحی و ساخت، سازنده چنگها را از خود کار به وجود میآورد. و این عمل باعث تسریع پروسه مخراجکاری میگردد و کاهش کسر طلا را به دنبال دارد.
۸. قلم خور
یکی از سختترین روشهای مخراجکاری است. در این مرحله، تمامی مراحل اعم از سوراخکاری، قلم زنی، ایجاد گوارسه، و جاسازی سنگ از سطح فلز بر روی سنگ جواهر را خود مخراجکار انجام میدهد وبرای جواهرات ریز استفاده میشود.
درنهایت، مخراجکار نه تنها هنرمند است، بلکه کسی است که با دقت، صبر و مهارت خود، دوام، امنیت و زیبایی یک اثر هنری را رقم میزند و باعث استحکام و ظرافت پایانی یک اثر هنری میشود. و به سنگ این موقعیت را میدهد که با امنیت کامل در جایگاه خود عرضه اندام کن و تا ابد در جای خود بدرخشد.